Enerji tüketimimizin yaklaşık % 24’ü kömür, % 42’si petrol, % 17’si doğal gaz, % 14’ü yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılanmaktadır. Enerji kaynaklarımızın üretimi 70’li yıllardan 2004 yılına kadar % 67,6 oranında artmıştır (4). Ancak tüketimimiz bu dönem içerisinde %365,3 oranında artmıştır (5) ve bu tüketim artışının büyük kısmı dış kaynaklardan karşılanmaktadır. Şekil 5’de enerji kaynakları üretimimizin ve tüketimimizin yıllar içinde artışları görülmektedir. 1970 yılında sadece petrolde % 53,3 oranında dışarıya bağımlılığımız varken bu oran gittikçe artarak 2004 yılı için

Taşkömüründe % 89,7

Petrolde % 92,8

Doğalgazda % 96,8‘e ulaşmıştır.

Şekil 5: Türkiye birincil enerji kaynakları üretim ve tüketimi

Şekil 6’da ise birincil enerji kaynakları üretimimizin tüketime oranı verilmektedir. 1970 yılında enerji kaynakları tüketimimizin % 76,9’u yerli kaynaklardan karşılanırken bu oran yıllar geçtikçe düşerek 2005 yılına gelindiğinde %27,5 oranını bulmuştur. Diğer bir değişle enerji tüketimimizin % 72,5’u dış kaynaklıdır ve enerji konusunda gelişme kaydedemediğimiz sürece bu oran giderek artacaktır.

Şekil 6: Üretimimizin tüketimimizi karşılama oranı

Çevre açısından bakarsak diğer ülkelere göre kişi başına CO2 emisyonu düşüktür (2,.9 metrik ton). Ancak kalabalık bir ülke olduğumuzu göz önünde bulundurursak bu miktar hiç de az olmamaktadır. 2003 yılında atmosfere ülkemizden enerji kaynaklı 204,2 milyon metrik ton CO2 gazı karışmıştır. Bu miktarın % 41’i fuel oil, % 38’i kömür, % 21’i doğal gaz kaynaklıdır (1). Toplam CO2 emisyonunda dünyada 21. sırada, kişi başına emisyonda ise 71. sırada yer almaktayız (6).

Şekil 6: Üretimimizin tüketimimizi karşılama oranı

Kısaca özetlersek ülkemizde enerji tüketiminde kullanılan kaynakların % 72,5 gibi büyük bir oranı dışa bağımlıdır ve ayrıca bu kullandığımız bu kaynaklar çevre açısından CO2 emisyonuna en fazla neden olan kaynaklardır. Bu nedenle yenilenebilir, çevre dostu ve ülkemizde potansiyeli olan enerji kaynakları ve teknolojileri konularında çalışmalar önem kazanmaktadır. Bunların en başında; Su, güneş ve rüzgâr enerjileri gelmektedir. Ayrıca fosil kökenli kaynaklarımızın da uygun şekilde kullanımı dışa bağımlılığımızı azaltacaktır.

TÜBİTAK’ın Vizyon 2023 Teknoloji Öngörü Projesi kapsamında yapılan çalışmalar sonucunda önümüzdeki 20 yılda enerji alanında ülkemiz için stratejik görülen teknolojiler belirlenmiş ve teknolojilerde kazanılması gereken yetkinlikler ile bu yetkinliklere erişmek için uygulanması gereken politikalar yol haritaları üzerinde gösterilmiştir. Bu yol haritaları aşağıdaki temel konularda belirlenmiştir (7):

• Hidrojen Teknolojileri

• Yakıt Pilleri

• Küçük HES

• Rüzgâr Enerjisi

• Güneş Enerjisi

• Enerji Depolama Teknikleri

• Güç Elektroniği

• Nükleer Santral Teknolojileri

• Nükleer Atıklar

• Akışkan Yatak Teknolojileri

• Kömür ve Biyokütlenin Gazlaştırılması ve Kojenerasyonu

Yenilenebilir enerji kaynakları arasında yer alan rüzgâr enerjisinin kullanımı insanlık tarihinin çok eski dönemlerinden beri süregelmiştir. Yelkenli gemilerin kullanımı milattan önce 3000 yıllarına uzanmakta, yel değirmeninin kullanımı ise MÖ 200 yılına kadar gitmektedir. Dolayısı ile rüzgâr enerjisinin kullanımı insanoğlu için yabancı değildir. 1970 yıllarından bu yana konuyla ilgili ciddi çalışmalar yapılmış ve rüzgârdaki kinetik enerjiyi önce mekanik enerjiye daha sonra da elektrik enerjisine dönüştüren rüzgâr türbinleri enerji üretiminde gittikçe payını artırmıştır. 1997 yılında dünya toplam rüzgâr enerjisi kurulu kapasitesi 7475 MW’dan 2006 yılında 73904 MW’a ulaşmış, 2010 yılında ise 160000 MW’a ulaşması beklenmektedir (8).

Türkiye’de ilk defa Çeşme Alaçatı’da 1998 yılında her biri 600 kW gücünde 3 adet rüzgâr türbini kurulmuş, yıllar içinde sayıları artarak Bandırma ve Çanakkale’de dahil olmak üzere bugün (2007 Mayıs verileri) için 131,35 MW kurulu kapasiteye ulaşmıştır. 2009 yılı sonunda ise gerçekleşmesi planlanan yatırımlarla birlikte rüzgâr türbinlerinde kurulu kapasitemizin 742,11 MW’a ulaşması beklenmektedir (9).

Rüzgârdan türbinler vasıtası ile enerji üretiminin üstünlüklerini saymak istersek;

1. Temizdir (atmosfere kirletici gazlar yaymamaktadır).

2. Yenilenebilirdir (Kaynağının tükenmesi söz konusu değildir).

3. Kurulumu ve işletilmesi kolaydır.

4. Kaynağı (rüzgâr) paralı ve dışa bağımlı değildir.

5. Tek olarak veya büyük çiftlikler olarak çalıştırılabilir.

Ancak bunların yanında sakıncaları da yok değildir.

1. Rüzgâr hızı sabit olmadığı için enerji üretimi sabit değildir.

2. Çok düşük rüzgâr hızlarında çalıştırmak ekonomik açıdan, çok yüksek rüzgâr hızlarında çalıştırmak güvenlik açısından uygun değildir.

3. Enerji verimi fosil kaynaklara göre düşüktür.

4. Yatırım maliyeti yüksektir.

5. Gürültü açısından yerleşim yerlerinin uzağında olmasında yarar vardır.

Bütün sakıncalarına rağmen rüzgâr enerjisinin kullanımı diğer enerji kaynaklarına göre birçok yönden avantajlıdır ve rüzgâr türbinlerinin sakıncalarının da zaman içinde azalması beklenmektedir.

Rüzgâr enerjisinin toplam enerji üretimindeki payının çok büyük olması beklenmemekte ise de bu pay ülkemizde ve dünyamızda giderek artmaktadır. Rüzgâr türbinlerinin Türkiye’de yapılabilmesi enerji konusunda tamamen yerli kaynaklarımıza dayalı alternatif bir çözüm getirecektir. Diğer yenilenebilir enerji kaynakları ile birlikte enerji sektöründe payının giderek artması ve böylece tükenebilir, çevreyi kirleten ve dışa bağımlı kaynakların kullanımının azaltılması ülkemiz enerji darboğazının aşılmasında bir destek olacaktır.

Tübitak Vizyon 2023 kapsamında rüzgâr enerjisi ve türbinleri konusunda ülkemiz için aşağıdaki hedefler saptanmıştır (7).

Temel Araştırmalar Alanında Hedefler;

1. Türkiye rüzgâr haritasının çıkarılması (2006).

2. Türbin, kanat, direk, batarya üretimleri icin pilot tesislerin kurulması (2007).

3. Pilot santrallerin kapasitelerinin 2 MW olmasının sağlanması (2013).

4. Pilot üretim merkezlerinin açık deniz uygulamalarının finansmanı (2015).

Uygulama ve Sınai Araştırma Alanında Hedefler;

1. Elektrik üretim kapasitesi 1-1000 kW olan sistemlerin tamamen Türkiye'de üretilmeye başlanması (2008).

2. Pilot sistem işletmesinde firma, araştırma kurumu ortak çalışmalarının finansmanı (2009).

3. Yurtdışından getirilen 1-1000 kW rüzgâr türbinlerinin ticari kullanımının kısıtlandırılması tedbirlerinin alınması (2012).

Sınai Geliştirme Alanında Hedefler;

1. Yerli üretim türbin kullanımının özendirilmesi için ticari elektrik dağıtımlarının teşvik edilmesi (2009).

2. Elektrik üretim kapasitesi > 2 MW olan türbin üreticilerinin teşviki (2013).

3. Kurulu gücün 10 GW'a çıkarılması için yıllık üretim hedeflerinin belirlenmesi (2020).

Sıralanan hedeflerin ilki olan ülkemizin rüzgâr atlası çıkarılmıştır (10). İç Anadolu Bölgesi genel olarak rüzgâr enerjisi açısından fazla şanslı görünmemektedir. Ancak ekonomik olarak işletmeye uygun yöreler bulunabilir. Kıyı kesimleri rüzgâr potansiyeli açısından daha uygun görülmektedir. Rüzgâr türbinlerinin pervane kanatları ve kulesi ülkemizde üretilmeye başlanmıştır. Küçük kapasiteli türbin üretimi de bulunmaktadır. Ancak türbin üretimi konusunda henüz istenilen aşamaya ulaşılamamıştır. Kurulması planlanan rüzgâr türbinleri yurt dışından temin edilmesi bu konuda da dışa bağımlılık getirecektir. Bu nedenle rüzgâr türbinlerinin ülkemizde üretilmesi enerji darboğazımızın giderilmesinde yardımcı olacak ve sanayicilerimiz için de karlı bir yatırım alanı olacaktır. Rüzgâr enerjisine ilişkin yasal düzenlemelerin de bir an önce gerçekleştirilmesi beklenmektedir.